Czerniak jest złośliwym nowotworem skóry. Pochodzi z melanocytów czyli komórek, które wytwarzają barwnik nazywany melaniną. To właśnie melanina jest odpowiedzialna za ciemnienie skóry gdy ta ma kontakt ze światłem słonecznym lub promieniowaniem używanym na solariach. Najwięcej czerniaków powstaje na skórze, ale także na nosie, gałce ocznej czy ustach. Od niedawna notuje się również przypadki czerniaka podpaznokciowego, gdzie za przyczynę uważa się lampy używane do utwardzania lakieru w manicure hybrydowym. Jedną z głównych przyczyn zwiększonej umieralności, jest późne zdiagnozowanie oraz brak świadomości na temat profilaktyki czerniaka. Z roku na rok rośnie liczba ludzi z czerniakiem, także wśród dzieci i młodzieży.

W jakich miejscach szukać czerniaka?

Ten nowotwór może się rozwijać na nogach z każdej strony, plecach czy karku. Pojawia się również na skórze głowy, gdzie może być przykryty włosami i słabo widoczny. Spotyka się go także w miejscach, które praktycznie nie są narażone na jakikolwiek kontakt z promieniowaniem UV czyli pośladkach albo wargach sromowych. Objawić się może w postaci nowego znamienia na skórze, ale również rozwinąć ze zdrowego pod wpływem światła słonecznego lub UV.

Jak szybko rozwija się czerniak?

Czerniak cechuje się niezwykle gwałtownym wzrostem oraz licznymi i wczesnymi przerzutami, bardzo ciężkimi w leczeniu farmakologicznym. Jednakże, wczesna diagnoza, gdy nowotwór nie znajduje się jeszcze w zaawansowanym stadium i działania ograniczają się do wycięcia znamienia, pozwala na 100% wyleczenie chorego. Właśnie z tego powodu profilaktyka i wczesne działanie jest tak istotne.

Najprostszy pieprzyk może ulec przekształceniu w czerniaka w ciągu kilku miesięcy, natomiast kolejne kilka miesięcy zajmie jego rozwój w głąb skóry. Trzeba wiedzieć, że nie tylko rozmiar czerniaka widocznego na skórze jest ważny. Ważne jest czy urósł w głąb skóry, przebił naskórek oraz skórę właściwą (mająca ok. 1 milimetr) i dosięgnął naczyń limfatycznych oraz krwionośnych. Komórki czerniakowe docierają w pierwszej kolejności do węzłów chłonnych, która znajdują się najbliżej miejsca w których pojawił się czerniak. Węzły chłonne przez jakiś okres zatrzymują komórki czerniakowe wewnątrz siebie, ale po kolejnych miesiącach, bariera ta zostaje złamana, a komórki zostają rozsiane po całym organizmie. Agresywność i gwałtowność czerniaka polega na tym, że gdy jego komórki przedostaną się do organizmu, bardzo szybko zajmują kolejne narządy, w tym płuca, mózg czy wątrobę.

Kto znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka?

Co roku w naszym kraju odnotowuje się ok. 50 tysięcy nowych przypadków zachorowań na nowotwory skóry. W tym znajduje się około 2,5-3 tysiąca zachorowań na czerniaki, a około 1,5 tysiąca czerniaków jest diagnozowanych w stadium zaawansowanym lub rozsianym. Z roku na rok liczba czerniaków rośnie.

Czerniak skóry może rozwinąć się u każdej osoby. W dużym stopniu narażenia na czerniaka znajdują się polacy z jasną karnacją, posiadającym tzw. fototyp pierwszy lub drugi. Duży i stały wzrost, sięgający trzystu procent w skali ostatnich 20 lat, świadczy i potwierdza fakt, że polacy dalej znajdują się w grupie wysokiego ryzyka. Zagrożenie wzrasta jeśli osoba:

  • ma jasną karnację, rude/blond włosy, niebieskie oczy, liczne piegi,
  • ma dużą liczbę znamion barwnikowych, znajdujących się w miejscach drażnienia,
  • doznała poważnych oparzeń słonecznych, zwłaszcza w dzieciństwie,
  • źle toleruje słońce, opala się z dużym trudem lub wcale,
  • przebywa dziennie w pełnym słońcu powyżej godziny,
  • w jej rodzinie występowały przypadki czerniaka,
  • korzysta regularnie z solarium.

Czerniak – jak zapobiegać? Profilaktyka

Bardzo łatwo jest zapobiegać czerniakowi, a zasady są proste. W pierwszej kolejności należy nie dopuszczać do oparzeń słonecznych oraz nadmiernej ekspozycji na promienie UV (także te z solarium). W tym celu należy ograniczyć ekspozycję stosują nakrycia głowy, okulary oraz kremy z duży filtrem. Zrezygnujmy ze stosowania solarium. Solarium niesie ze sobą więcej szkód niż pożytku, nie tylko pod kątem czerniaka.

Profilaktyka czerniaka polega natomiast na stałej i uważnej kontroli całej powierzchni swojego ciała i obserwowania nowych lub istniejących zmian na jej powierzchni. Do profilaktyki można włączyć regularne badania u specjalisty. W Katowicach chirurg onkolog Mirosław Strączyński, może wykluczyć ryzyko choroby przy użyciu dermatoskopu (również dermoskopu) lub w przypadku potwierdzenia obecności, usunąć podejrzane zmiany podczas prostego zabiegu.